Çan Susunca

Douro kıyısındaki taş terasta Camala, yeni döktüğü küçük tunç çanı salladı. İlk ses temizdi. İkinci vuruşta çanın ağzından ince bir çatlak yukarı uzandı; üçüncü ses çıkmadı. Camala, is lekeli kısa yün tuniğinin eteğiyle çanı silip çatlağa başparmağını bastırdı. Biraz daha uğraşırsa düzeltebileceğine inanmak istiyordu.

Aşağıda kabaran su, kıyı yolunu kesmişti. Yolun ötesinde, sazlarla işaretlenmiş durak taşı şimdilik boştu. Nabia’nın sürücüsüz servis arabası akşam oraya gelecekti; kıyı yolunda kendi yolunu bulurdu.

— Çanı bırak da suya bak, dedi babası Anselmo.

Gümüş sakallı adam alçak tahta arabasında oturuyordu. Kalın pelerininin ucunu tekerleğin altından çekti. Su, terasın en alt taşına vurmuştu. Camala boş durağa baktı; akşam gelecek arabanın yüksek basamağını düşündü, sonra yürüyemeyen babasına döndü. Onu durağa taşısa bile tek başına arabaya kaldıramazdı.

— Seni nasıl bindireceğim?

Sudan bir kadın yükseldi. Koyu saçlarına sazlar dolanmıştı. Koyu mavi pelerini kıyıya çıktığında da dalgalandı; çıplak ayaklarının ardında ıslak izler kaldı. Camala, nehir tanrıçası Nabia’yı tanıdı.

— Anselmo akşamki arabaya yetişmeli, dedi Nabia. — Ona binebileceği bir yol yap. Martinho Correia dar setin başında. Geçit kurmayı bilir, ama önce onu bir yarışta geçmen gerek.

Camala, çatlak çana baktı. Bir kez daha denemek için kaldırdı, sonra babasının yanındaki kuru taşın üstüne koydu.

— Burada durabilir misin?

— Dururum, dedi Anselmo. — Ama çabuk ol. Su yükseliyor.

Camala örgülü saçını omzunun gerisine attı, taş setin başına koştu. Ölçü ipi belinde asılı, elleri taş tozuyla kaplı, uzun adımlı bir adam orada bekliyordu.

— Martinho?

Adam dar seti gözleriyle ölçtü, sonra Camala’ya döndü.

— Önce nereye bastığına bak.

Camala ayağının altındaki toprağa baktı. Setin kuru görünen yerinde bile ince bir çamur vardı. İlerideki üç oyma taş, yolun kenarında aralıklı duruyordu. Martinho belindeki ölçü ipini sıkıştırdı, eliyle ilk taşı gösterdi.

— Üçüncü taşa ilk varan kazanır. Hazır mısın?

Camala başını salladı. Martinho koşmaya başladı. Uzun, düzenli adımlar atıyordu; Camala hemen peşine düştü. İlk taşın yanında Douro’nun suyu setin kenarından aştı. Soğuk bir akıntı bileğine vurunca sendeledi. Kollarını açıp dengesini buldu, ama Martinho birkaç adım öne geçmişti.

İkinci taşa yaklaşırken Camala önündeki yolun renginin değiştiğini gördü. Islak bölüm orada başlıyordu. Üstünden ağır ağır geçse kaybedecekti; gelişigüzel basarsa suya düşebilirdi. Martinho’nun az önce söylediğini hatırlayıp gözünü adımlarının önüne indirdi. İki sert taş çıkıntısı seçti, üçüncüsü biraz ilerideydi.

— Geliyorum, dedi, daha çok kendine.

İlk çıkıntıya bastı. Ardından koşusunu kesmeden ötekine atladı. Ayağı kaydı, dizleri büküldü; yere düşmeden doğrulup son çıkıntıdan güç aldı. Su artık setin üstünde akıyordu. Camala hızlandı, Martinho’nun yanından geçti ve üçüncü oyma taşa elini ondan önce koydu. Bir süre yalnızca nefesini topladı. Martinho da yetişip taşın yanında durdu.

— Kazandın, dedi. — Şimdi kıyıya bak. Babanın alçak arabasından servis arabasının yüksek basamağına çıkan yol nasıl olmalı?

Camala aşağıya baktı. Su ile kuru zemin arasındaki fark büyüyordu.

— Babamın arabası sarsılmadan yukarı çıkabilmeli.

Martinho çömeldi, ölçü ipini açtı. Yere üç nokta işaretleyip avucuyla bastırdı.

— Üç sağlam taş taban kuracağız. Kalasları üzerlerine yatırıp yanlardan başka kalaslarla destekleyeceğiz. Eğimi az tutarsak arabayı birlikte yüksek basamağa çıkarabiliriz.

Setin kuru ucunda duran kalasları aldılar. Martinho önden yürüdü, Camala arka uçlarını omzunda taşıdı. Anselmo’nun arabasına doğru dönerlerken Camala suyun sesini dinledi. Ses artık daha yakından geliyordu.

Kalasları işaretli taşın yanına bıraktılar. Camala, Anselmo’nun alçak arabasının yanında duran çatlak çanı gördü. İkinci vuruşta açılan yarık hâlâ oradaydı; üçüncü ses çıkmamıştı. Eli belindeki döküm aletlerine gitti; bir kez daha uğraşsa belki sesi geri gelirdi.

Sonra su, arabanın tekerleğine dokundu. Anselmo kalın pelerininin eteğini yukarı çekti.

— Servis arabası gelmeden yol hazır olmalı, dedi.

Camala çanı arabanın kuru tarafına koydu. Martinho çoktan ilk taşın yerini ölçüyordu. Camala onun gösterdiği yere çöktü, toprağı avucuyla düzledi ve taş tabanı iki eliyle bastırarak oturttu. İkinciyi yerleştirirken akıntının uğultusu konuşmalarını bastırdı. Üçüncü taşın çevresine çakıl sıkıştırdı. Sonra kalasların birini taşların üzerine yatırdılar.

Ortadaki taş oynadı. Kalas aşağı vurunca Camala’nın omzu gerildi; az önceki yarışta yaptığı gibi yüklenmek istedi. Martinho kalasın ucunu tuttu, ama taşın üstüne bastırmadı.

— Böyle bırakılırsa araba geçerken kayar, dedi.

Camala kalası geri kaldırdı. Islak toprağı taşın altından temizledi, yanına daha iri çakıllar yerleştirdi. Bu kez taşın her köşesine ayrı ayrı bastı. Kımıldamadı.

— Şimdi deneyelim.

Kalasları yatırıp yanlarına destekleri dayadılar. Camala rampadan önce boş arabayı sürer gibi iki adım yürüdü; kalaslar yerinde kaldı. Sürücüsüz servis arabası işaretli taşta durunca rampanın ucunu yüksek basamağına dayadılar.

Martinho Anselmo’nun arabasının arkasına geçti. Camala önden çekti. Tekerlekler ilk kalasa çıktığında Anselmo iki eliyle arabanın kenarını kavradı. Ortadaki desteğin üzerinden geçerken Camala yavaşladı. Taş yerinden oynamadı. Son bir itişle Anselmo’nun arabasını servis arabasına aldılar. Camala da içeri adım atıp babasının yanında durdu. Su kıyıyı kaplarken ikisi de sürücüsüz servis arabasındaydı.

Sürücüsüz servis arabası hemen kıyıdan ayrılmadı. Camala babasına baktı; Anselmo alçak arabasının kenarını tutuyor, gözünü rampada bekleyen komşulardan ayırmıyordu. Camala komşulara yardım etmek için servis arabasından yeniden indi, kalaslara çıktı. Su, ilk taş tabanın çevresinde dönmeye başlamıştı.

— Birer birer gelin. Ortada durmayın, dedi.

Önden gelen komşunun elini tuttu, ardından diğerlerine basacakları yeri gösterdi. Martinho geride kaldı; herkes orta desteği aşarken ayağını taşın yanına koyup oynayıp oynamadığını yokladı. Son komşu da servis arabasına binince Martinho rampanın bir kalasını söküp içeri uzattı, ardından kendisi bindi. Camala babasının yanına döndü.

Nabia kıyıda, suya değen çıplak ayaklarıyla duruyordu. Akıntıya elini değdirdi, su bir an durulur gibi oldu. Sürücüsüz araba, taşkın kıyısından üst terasa doğru ağır ağır yükseldi. Camala bir eliyle babasının arabasının tekerleğini sabit tuttu. Öteki eli, hâlâ rampanın taşını arıyormuş gibi servis arabasının kenarına dayanmıştı.

Üst terasta toprak kuruydu. Camala ile Martinho Anselmo’nun alçak arabasını servis arabasından indirince Anselmo tekerlekleri kendisi çevirdi. Tekerlekler sağlam zeminde durdu; araba bu kez sallanmadı.

— Yetiştik, dedi Anselmo.

Sonra arkalarındaki ailelere baktı.

— Hepimiz.

Camala, Martinho’nun servis arabasına aldığı kalası ailelere gösterdi. Onu yalnızca yere koymak yetmezdi. Diz çöküp iki taşı karşılıklı yerleştirdi; ellerini çekmeden önce ikisini de yokladı.

— Önce tabanı sıkıştırın. Sonra kalası yatırıp yanlardan destekleyin. Biriniz geçmeden önce yük verip deneyin, dedi.

Komşular onun yaptığını tekrarladı. Martinho ölçü ipini belinde bıraktı; bu kez taşları herkes kendi eliyle yerine oturttu. Camala acele ettirmek yerine bekledi.

Aşağıda, Camala’nın Anselmo’nun alçak arabasının kıyıdaki kuru yanına koyduğu çatlak çan, arabayı rampadan çıkarırlarken yerinde kalmıştı. Su o yeri kapatmıştı; çan artık görünmüyordu. Kimse sesini duymamıştı. Camala, taşlarla kalasın başında çalışan ailelere baktı. Artık geçit kurmayı yalnız kendisi bilmiyordu.